Tag Archives: Kayah

Kayah: Family Structure and Relationships

ကယားလူမ်ဳိးတို့၏ မိသားစုဖြဲ႔စည္းပံုႏွင္႕ ေဆြမ်ဳိးေတာ္စပ္ပံု

ရာမည/ေၾကးမံုသတင္းစာ၊ ဧၿပီ ၂၈၊ ၂၀၁၈

ကယားလူမ်ဳိးတို႔၏ လူမႈေရးအဖြဲ႕အစည္း တြင္ မိသားစုသည္ အလြန္အေရးပါ အရာ ေရာက္သည္ဟု ဆိုရမည္ျဖစ္သည္။ လူမႈေရး ကိစၥမ်ားတြင္ မိသားစုက ဝိုင္းဝန္းကူညီလုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္ၾကေလ့ရွိသည္။ အိမ္ေထာင္စု တစ္ခုတြင္ မိသားစုတစ္စုတည္းေနၾကသည္က မ်ားသည္။ လက္ထပ္ၿပီး ဇနီးေမာင္ႏွံတို႔မွာ အိမ္ခြဲေနရန္ အဆင္သင့္မရွိေသးလွ်င္ မိဘ မ်ားႏွင့္ တစ္ႏွစ္ခန္႔အတူေနၿပီးမွ အိုးသစ္ အိမ္သစ္ထူေထာင္၍ အိမ္ခြဲေနေလ့ရွိၾကသည္။

မိဘမ်ားႏွင့္ အတူေနသည့္အခါတြင္ စီးပြားေရးမွာ တေပါင္းတစည္း တစ္စီးပြား တည္းပင္ျဖစ္သည္။ မိသားစုတစ္ခုလံုး စုေပါင္းရွာေဖြၾကၿပီး စုေပါင္း၍ ခ်က္ျပဳတ္ စားေသာက္ၾကသည္။ မိဘမ်ားႏွင့္အတူေနစဥ္ ဦးစီးသူဖခင္က နာမက်န္းျဖစ္ေနပါက ဖခင္၏အလုပ္ကို သားႀကီးမရွိက သမီးႀကီး၏ခင္ပြန္း သားသမက္က ဦးစီးလုပ္ကိုင္ႏိုင္သည္။ ဖခင္ သည္ အိမ္ေထာင္ဦးစီးျဖစ္သည့္အျပင္ သား သမီးမ်ားအေပၚတြင္ ၾသဇာလႊမ္းမိုးႏိုင္သူျဖစ္ သည္။ ၾသဇာအႀကီးဆံုးျဖစ္ေသာ ဖခင္ကို မိခင္ႏွင့္တကြ သားသမီးမ်ားက ခ်စ္ေၾကာက္ ႐ိုေသမႈ ရွိၾကသည္။

သို႔ရာတြင္ ဖခင္ျဖစ္သူသည္ သားေရး သမီးေရးကိစၥမ်ား၌ မိမိသေဘာအတိုင္း ဆံုးျဖတ္ျခင္းမျပဳမူဘဲ ¤င္းတို႔၏မိခင္ျဖစ္သူႏွင့္ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးေလ့ရွိသည္။ အိမ္ေထာင္ခြဲ သားသမီးတို႔သည္ မိဘႏွင့္ခြဲခြာ၍ မိမိတို႔အိမ္ ျဖင့္ သီးျခားေနထိုင္ၾကေသာ္ျငား မိဘမ်ားကို အတူေနစဥ္ကကဲ့သို႔ ႐ိုေသေလးစားမႈရွိၾကၿပီး
မိဘမ်ားကို အကူအညီေပးၾကသည့္အျပင္ စားေကာင္းေသာက္ဖြယ္မ်ားကိုလည္း မိဘ မ်ားထံသို႔ ပို႔ေပးေလ့ရွိၾကသည္။

Continue reading

Advertisements

Leave a comment

Filed under Anthropology, Ethnic Minority, Karenni, Kayah, Research

Kayah (Karenni): Naming System


ကယားလူမ်ဳိးတို့၏ ကင္ပြန္းတပ္အမည္ေပးျခင္းႏွင္႕အေမြဆက္ခံျခင္း ဓေလ႕ထံုးစံမ်ား

ရာမည ၊ ဓာတ္ပံု – ခြန္းဆက္ေန/ေၾကးမံုသတင္းစာ၊ ေမ ၅၊ ၂၀၁၈

ကင္ပြန္းတပ္အမည္ေပးျခင္း

ကယားကေလးငယ္မ်ားကို ျပဳစုေစာင့္ ေရွာက္သည့္အခါတြင္လည္း ႐ိုးရာဓေလ့ထံုးစံ အရ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ၾကသည္။ ေမြးကင္းစကေလးငယ္ကို အမည္ေပးေသာ အခါ ႏွီးကိုခ်ဳိး၍လည္းေကာင္း၊ ၾကက္႐ိုး ထိုးၾကည့္၍လည္းေကာင္း အမည္ေပးေလ့ ရွိၾကသည္။ ကေလးကိုအမည္ေပးၿပီးေနာက္ မၾကာခဏဖ်ားနာလွ်င္ သို႔တည္းမဟုတ္ စိတ္ေကာက္၍ ငိုတတ္လွ်င္ အမည္သစ္ တစ္ခုကို ထပ္မံေျပာင္းလဲေပးေလ့ရွိၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အခ်ဳိ႕ေသာ ကယားကေလးငယ္မ်ား တြင္ အမည္နာမ ေလး၊ ငါးမ်ဳိးခန္႔ရွိေနတတ္ ၾကသည္။

ကယားအမ်ဳိးသမီးမ်ား မီးထြက္ခ်ိန္၌ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္းေစရန္ႏွင့္ ကေလး ကို အမည္ေပးရန္ရည္ရြယ္၍ ၾကက္ကေလး သို႔မဟုတ္ ၾကက္ငယ္တစ္ေကာင္ကို ႐ိုးရာ ဓေလ့ထံုးစံအရ ၾကက္႐ိုးထိုးေလ့ရွိၾကသည္။ ကယားဘာသာစကားျဖင့္ ေရွးေလာ့ ေခၚ ၾကက္ေသြးခ်ဳိးရန္အတြက္ ၾကက္တစ္ေကာင္ ၏ လည္ပင္းေသြးကိုယူ၍ ကေလးမိခင္၏ ေနာက္ေက်ာႏွင့္ နဖူးတို႔ကို သုတ္လိမ္းေပးရ ၿပီး ယင္းၾကက္၏အသားကို မီးေနသည္ စားရန္အတြက္ ထားရွိရသည္။ ေရွး႐ိုးအေခၚ ကင္ပြန္းရည္သေဘာမ်ဳိးအေနျဖင့္ အသံုးျပဳ ေသာ ၾကက္ေသြးကို ခြက္တစ္လံုးျဖင့္ ခံယူ ထားရသည္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ¤င္းေသြးကို ဝါးျခမ္းခြက္ျဖင့္ ထားေလ့ရွိၾကသည္။

ဝါးခ်ည္ႀကိဳးမ်ားတြင္ ပုတီးလံုးတစ္လံုးစီ ထိပ္တြင္ခ်ည္၍ ထိုႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းစီကို ၾကက္ေသြးခြက္ထဲတြင္ႏွစ္ထားၿပီး မီးေနသည္ လာေမးသူတို႔၏လက္ကို ခ်ည္ေပးေလ့ရွိၾက သည္။ မီးေနသည္လာေမးသူ ဧည့္သည္တို႔ ကလည္း အျပန္တြင္ အိမ္ရွင္၏ဝင္းထရံ တစ္ေနရာ၌ ထိုႀကိဳးကိုျပန္ခ်ိတ္ခဲ့ၿပီး ႏႈတ္မွ လည္း အိမ္ရွင္တို႔ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္း ပါေစဟု ဆုေတာင္းၾကရသည္။

Continue reading

Leave a comment

Filed under Anthropology, Ethnic Minority, Kayah, Research

Kayah Sub-Groups

ကယားတိုင်းရင်းသား

Photo from Internet

ကယားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်ပါဝင်သည့် လူမျိုးစုများမှာ –

(၁) ကယားလူမျိုးစုများ

(က) ကယား

(ခ) ကယားမိုနု

(ဂ) ကယားယင်းတလဲ

(၂) ကယန်းလူမျိုးစုများ

(က) ကယန်းကဲခေါင် (ပဒေါင်)

(ခ) ကယန်းကငန် (ယင်းဘော်)

(ဂ) ကယန်း (ဂေခို)

(ဃ) ကယန်းလထ/တိယံ (ခေါင်းတို)

(၃) ကယောလူမျိုးစုများ

(က) ကယော (ဟာဆူ)

(ခ) ကယော (ထီဘူးခီ)

(ဂ) ကယော (ဗရဲ့ကယော)

(ဃ) ကယော (ဆိုခူ)

(င) ကယော (ဂါလို)

(စ) ကယော (ပကူး)

(ဆ) ကယော (ဂဒို)

ရင်းမြစ် – ကယောလူမျိုးစု၏ နောက်ခံရိုးရာသမိုင်း – ကယောစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကော်မတီ၊ စာမျက်နှာ ၃၉၃

Related Links – Anthropology, Kayan, Karenni

1 Comment

Filed under Anthropology, Research

Karenni and Its Sub-Tribes

Someone asked me the represented name of Karenni and its sub-group,s their future constructed title of all ethnic groups and possible their common ethnic language. Following diagram is drawn according to the list from “Kayah” (ကယား), published by Burmese Socialist Program Party in 1967.

Those links at the end will provide you to understand about Karenni (Red Karen) and its various groups.

Ref: Commoditization of Culture and Tourism Development in an Ethnic Community: The Case Study of Long-Necked Kayan (Padaung) in Mae Hong Son Province, Thailand by mm thinker

See these Posts also:

List of Myanmar Ethnic Groups

Kayah or Karenni

Literature on Kayan

Ma Khin Minn Zaw’s Kayan Article

Kayan (Padaung)

2 Comments

Filed under Anthropology, Research

ကယားႏွင့္ ကရင္နီ အေခၚအေဝၚ

ကယန္းလူမ်ိဳးဆိုင္ရာ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား ပို႔စ္မွာ ကိုမ်ိဳးေဇာ္ဝင္းက ဒီလိုေမးထားပါတယ္။

သိခ်င္တာေမးပါရေစ ဘာလို႕ ကယားလို႕ေခၚသလဲဗ် ကြ်န္ေတာ္ဒီလူမ်ိဳးေတြနဲ႕ေတြ႕ရင္ သူတို႕ကိုသူတို႕ ကရင္နီ ဒါမွမဟုတ္ ကယန္းလို႕ ေျပာတာမ်ားတယ္

သင္ကာ၏ ရွင္းျပခ်က္

ဒီလိုဗ် ကိုမ်ိဳးေဇာ္ဝင္းေရ

အဂၤလိပ္လက္ထက္ကစျပီး ကရင္နီ ေတြလို႔ ေခၚခဲ့တယ္။ ျဗိတိသွ်ေတြက ဝတ္တဲ့ အက်ႌကိုၾကည့္ျပီး ကရင္ျဖဴ၊ ကရင္နီ၊ ကရင္နက္၊ ကရင္ၾကားဆိုျပီး သတ္မွတ္ေခၚတာေၾကာင့္ျဖစ္တယ္။

ကရင္နီျပည္နယ္ဟာ အဂၤလိပ္ကိုလိုနီေခတ္မွာ လြတ္လပ္တဲ့ ၾကားနယ္ေျမျဖစ္ခဲ့တယ္။ ေတာင္တန္း ျပည္မေပါင္းစည္းေရးကိစၥမွာ ပထဝီႏိုင္ငံေရးအရ ေပါင္းစည္းေရးကို ကရင္နီျပည္နယ္ေခါင္းေဆာင္ေတြက လက္ခံခဲ့တယ္။ ေနာက္ေတာ့ ကရင္နီျပည္နယ္ကို သတ္သတ္အျဖစ္ ကယားျပည္နယ္ဆိုျပီး မဲခြဲ သတ္မွတ္ခဲ့တယ္။ ျပည္ေထာင္စုျမန္မာႏိုင္ငံ ဖြဲ႔သည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပံု အေျခခံ ဥပေဒ ပုဒ္မ ၁၈၀ () (က) ပါ ကရင္နီျပည္နယ္ကို ပယ္ဖ်က္ျပီး ကယားျပည္နယ္လို႔ ျပင္ဆင္ ျပ႒ာန္းေပးဖို႔ ၁၉၅၀ ေဖေဖာ္ဝါရီမွာ က်င္းပတဲ့ လႊတ္ေတာ္မွာ ကရင္ျပည္နယ္ကိုယ္စားလွယ္ ဦးစိန္က အဆိုျပဳခ်က္တင္သြင္းပါတယ္။ အထူးစံုးစမ္းေရးေကာ္မတီက စံုစမ္းျပီး ၁၉၅၁ ေအာက္တိုဘာမွာ ကရင္နီကေန ကယားဆိုျပီး ေျပာင္းခဲ့ပါတယ္။

ကရင္နီေတြက ဒါဟာ ျမန္မာအစိုးရက တစ္ခ်ိန္က ကရင္နီျပည္နယ္ရဲ့ လြတ္လပ္မႈကို ျပည္ဖံုးကားခ်ခ်င္လို႔ ကယားဆိုျပီး အမည္ေျပာင္းျဖစ္တယ္လို႔ သူတို႔ရဲ့ သမိုင္းမွာ ေရးသားထားတာ ဖတ္ရပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ဟာ ကယားဆိုတာကို မၾကိဳက္ဘူး။ ကရင္နီဆိုတာကိုပဲ ၾကိဳက္ပါတယ္။

ကရင္နီလူမ်ိဳးစုထဲမွာ ပါဝင္တဲ့ မ်ိဳးကြဲေတြကေတာ့ () ကရင္နီ၊ () ေဂခို၊ () ေဂဘား၊ () ကယန္း၊ () ပရဲ့၊ () မႏုမေနာ၊ () ယင္းေဘာ္၊ နဲ႔ () ယင္းတလဲ တို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။

ဒါဆိုရင္ ဘာေၾကာင့္ ကရင္နီ၊ ကယား၊ ကယန္းလို႔ ေထြျပားစြာ ေခၚရေၾကာင္း သိေလာက္ပါျပီ။


က်ေနာ္တို႔ ပေဒါင္လို႔ သိထားတဲ့လူမ်ိဳးေတြဟာ ကယန္းထဲမွာ ပါပါတယ္။ ဒီမွာ ထပ္ျဖည့္ေျပာခ်င္တာက သူတို႔ဟာ “ပေဒါင္”လို႔ ေခၚတာကို မၾကိဳက္ပါဘူး။ “ပေဒါင္”ဆိုတာ ရွမ္းေတြက ေပးတဲ့ အမည္ပါ။ သူတို႔ဘာသာ မွည့္ေခၚတဲ့ အမည္ မဟုတ္ပါဘူး။ သူတို႔က ကယန္းလို႔ ေခၚတာကိုႏွစ္သက္ပါတယ္။ တစ္ခါတေလ အျခားကယန္းမ်ိဳးကြဲေတြနဲ႔ ကြဲျပားေအာင္ သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ “လည္ပင္းရွည္”၊ “ေၾကးကြင္းပတ္”လို႔လည္း ညႊန္းျပီး ေျပာတတ္ပါေသးတယ္။

1 Comment

Filed under Anthropology, Dialogue, Experience, Knowledge, Research