Tag Archives: Dictionary

ေခတ္ေဟာင္းသမိုင္း အသံလွယ္ အမည္နာမမ်ား (၂)

ေခတ္ေဟာင္းသမိုင္း အသံလွယ္ အမည္နာမမ်ား (၂)

(ပထမတပိုင္းမွာ က ကေန ဂ အထိ တင္ထားၿပီးၿပီ။ အခု က်န္တာ ဆက္တင္ေပးပါမယ္။)


ငဘုတ (ႏိုင္ငံျခား) – ဘုဓမ္ (Boodhm) [ROB, X, p. 106]


စကာလာ (အီတလီ) – Bernardo Scala ၊ “လက္နက္ စက္ဆရာ စကာလာ” [လႊတ္ေတာ္ပု၊ ဒု၊ စာ ၅၆၀]
စတုဗန္ကြ်န္း – Cheduba ကြ်န္း (မာန္ေအာင္ကြ်န္း)။ အငူစြန္း ေလးခုရွိသျဖင့္ စတုဘာဟု အမည္တြင္ခဲ့ေသာ ကြ်န္းျဖစ္သည္။ [Travels, p. 217]
စတိုဝါ (အဂၤလိပ္) – ကပၸတိန္ စထ႐ိုဗာ (Capt.G. A. Strover)
စတိႆ – တ႐တ္ႏိုင္ငံ ယူနန္ျပည္နယ္တြင္ရွိေသာ ပန္းေသးျပည္ [မွန္နန္း၊ ပ၊ စာ ၇၈]
စပ်စ္ရာ (အဂၤလိပ္) – ေသာမတ္စပီးယား (Thomas Spears)
စာဇင္ (အဂၤလိပ္) – ရဲစခန္းမႉးေအာက္ အဆင့္နိမ့္ေသာ ရဲအရာရွိငယ္ (sergeant)။ “စာဇင္ထံသြားေရာက္ ေျပာဆို။ မရွင္းမလင္း မထုေခ်ဝံ့၍ ထြက္ေျပးလာေၾကာင္း” [လႊတ္ေတာ္ပု၊ ဒု၊ စာ ၁၄]
စိန (စိန္႔) – တ႐ုတ္လူမ်ိဳး၊ တ႐ုတ္တို႔ ေနထိုင္ေသာ ႏိုင္ငံ [တ႐ုတ္ႏို္ငငံ ခ်င္းမင္းဆက္ေခတ္ (ဘီစီ ၂၅၅-၂၀၆) မွစ၍ ခ်င္းမင္းဆက္ အုပ္စိုးရာေဒသႏွင့္ လူမ်ိဳးကို China ဟု ေခၚတြင္ခဲ့ရာမွ တ႐ုတ္ႏို္ငငံႏွင့္ လူမ်ိဳးကို စိန္႔တိုင္း၊ စိန္႔ သို႔မဟုတ္ စိန လူမ်ိဳးဟု ေခၚခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ တ႐ုတ္တို႔ကမူ ဟန္႔ေခတ္ (ဘီစီ ၂၀၆-ေအဒီ ၂၂၀) မွစ၍ မိမိတို႔လူမ်ိဳးကို ဟန္႔ဟု ေခၚခဲ့ၾကသည္။] [ရည္စိန္၊ ပ်ဴေခတ္၊ စာ ၃-၄ႏွင့္ ဝင္း]
စီကာဒဂၤါး (အာရဗစ္ sikka) – ၿဗိတိသွ်တို႔ စိုးမိုးအုပ္ခ်ဳပ္ေသာ အိႏၵိယႏိုင္ငံအတြင္း သံုးစြဲရန္ အဂၤလိပ္အေရွ႕ အိႏၵိယကုမၸဏီက ၁၈၃၅ ခုႏွစ္အထိ သြန္းလုပ္ခဲ့ေသာ ဒဂၤါး [Hobson, pp. 834-5]

Continue reading

Advertisements

Leave a comment

Filed under Dictionary, History

ေခတ္ေဟာင္းသမိုင္း အသံလွယ္ အမည္နာမမ်ား

319017_162943840451344_100002071887567_349156_2443644_n

ေခတ္ေဟာင္းသမိုင္း အသံလွယ္ အမည္နာမမ်ား

က
ကမန္ပိုက္ – ယခု ထိုင္းႏိုင္ငံ Kamphaeng Phet ၿမိဳ႕ [ရာဇဝင္သစ္၊ တ၊ စာ ၄၉ ေအာက္]
ကရနံမတ္ျဗင္ – ကာနယ္မက္ဘင္း (Colonel and later Brigadier General Mc Bean)
ကရနံအစ္သျမစ္ – ကာနယ္စမစ္ (Lieutenant Colonel D.C Smith)
ကရနက္ – (အဂၤလိပ္ Carronade)
ကေလမံဝီလ်မ္း (အဂၤလိပ္) – ကလီးမင္းဝီလ်ံ (Dr. Clement Williams)
ကလမၺဳ – သီရိလကၤာႏိုင္ငံ ကိုလံဘို (Colombo) ၿမိဳ႕ေတာ္ [သာသနာ၊ စာ ၆၆]
ကာနက္ပ (အီတလီ) – B. Canepa
ကာနယ္ဂြ်န္ဆင္ (အဂၤလိပ္) – Colonel Johnstone
ကာနယ္ရဇၨင္ဘင္သင္/ကာရနံရဇၨင္ဘင္သင္ (အဂၤလိပ္) – ကာနယ္ရစ္ခ်တ္ဘင္ဆင္ (Colonel Richard Benson)
ကာေမရာတာ (ေပၚတူဂီ) – A. J. Camaretta (မင္းတုန္းမင္းလက္ထက္တြင္ ကုလားဝန္အျဖစ္ အမႈထမ္းခဲ့ဖူးသူ)
ကာမိုဒိုလံဘာ (အဂၤလိပ္) – ကိုမိုဒိုလင္းဘတ္ (Commodore Lambert) [ကုန္းေဘာင္၊ တ၊ စာ ၃၀၉]
ကာရနယ္လေဘာ္ရနီ (အဂၤလိပ္) – ကာနယ္ဟင္နရီဘာေန (Col. Henry Burney) [ကုန္းေဘာင္၊ တ၊ စာ ၉၅]
ကာရနယ္လအာရဘတ္ဖိုက္ (အဂၤလိပ္) – ကာနယ္အယ္လ္ဘတ္ဖိုက္ (Col. Albert Fytche)
ကာလာဂရတီ (အာေမနိယံ) – William Calogreedy

Continue reading

Leave a comment

Filed under Dictionary, History

Glossary of Philosophical and Foreign Words (3)

ဝဲလ် ဒူးရန့်၏ ဒဿနဆိုင်ရာနှင့် စကားလုံးစိမ်းများ ခက်ဆစ် (၃)
A Will Durant Glossary of Philosophical and Foreign Words (3)

(အတိုကောက် – L=လက်တင်၊ F=ပြင်သစ်၊ G=ဂျာမန်၊ S=စပိန်၊ A=အာရဗီ၊ R=ရုရှ)

ဝယ်လ် ဒူးရန့်၏ နာမည်ကျော် The Story of Philosophy: the Lives and Opinions of the Greater Philosophers စာအုပ်ကို မြန်မာဒဿနဆရာများ မိတ်ဆက်စဉ်ကပင် စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ ဒဿနရေးရာများကို အနှစ်ချုပ်ရေးကြရာတွင် ဝယ်လ် ဒူးရန့်၏ စာအုပ်ကိုပင် ကိုးကားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်းများစွာက ပန်းဆိုးတန်းအဟောင်းဆိုင်တွင် ထိုစာအုပ် အဟောင်းလေးကို တွေ့၍ ဝယ်ခဲ့သည်။ မြတ်နိုး၍သာ ဝယ်ရသည်၊ ဖတ်နိုင်သည်ကား မဟုတ်။

တလောက အွန်လိုင်းတွင် ဝယ်လ် ဒူးရန့် အမှတ်တရ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်တွင် သူရေးခဲ့သော စာအုပ်များထဲမှ စကားလုံး ခက်ဆစ်များ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ပါဠိစာအုပ်ကလေးတွေ ဖတ်ကြည့်ပြီးနောက် အနောက်တိုင်း ဒဿနစကားလုံးများကို မြန်မာလို ကျစ်ကျစ်လစ်လစ် လက်ကလိလိုခြင်းက တကြောင်း အားသည့်အချိန်တွင် ရေးဖြစ်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ မှားယွင်းလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ကျနော် ဘာသာပြန်ဆိုသည်ထက် ကောင်းသော စကားလုံး ကျစ်ကျစ်ရှိလျှင်သော်လည်းကောင်း ဝေဖန်အကြံပြုခြင်းကို ကြိုဆိုပါကြောင်း။ ဘာသာပြန်ရာတွင် အဘိဓာန်များရော၊ ဖွင့်ဆိုချက်အသီးသီးကိုပါ နှီးနှောပါသည်။ ပါဠိစကားလုံးများနှင့် လှယ်သော်ငြားလည်း ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆကို တထပ်တည်း မိနေသော ဒဿနစကားလုံးများ ဖြစ်သည်ဟုကား မယူဆစေပါ။ (သင်ကာ)

ခက်ဆစ် (A)

ခက်ဆစ် (B)

C

Calvinism – ငရဲသစ်ငုတ် ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကယ်တင်ခံရခြင်းတို့တွင် တသီးပုဂ္ဂလ တဦးချင်းစီကို ထာဝရ ဘုရားသခင်က ကြိုတင်ပြဌာန်းပြီး ဖြစ်ကြောင်း လက်ခံသည့် ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန် အယူအဆ။

Caput Nili (L) – နိုင်းမြစ်တွင် အဖျားခံသော။ အရာဝတ္ထုတို့၏ ရင်းမြစ်ကြောင်းခံဖြစ်သော။

Causality – အကြောင်းနှင့် အကျိုးတို့၏ ဖြစ်စဉ်။ အကြောင်းကြောင့် အကျိုးဖြစ်ခြင်း နိယာမ။ သဟေတုကဝါဒ။

Cherchez la femme (F) – အစွယ်လိုသူ မိဘုရား။

အလက်ဇန်းဒါးဒူးမားက ၁၈၅၄ ထုတ် သူ၏ The Mohicans of Paris ဝတ္ထုတွင် စသုံးသည်။ ယင်းဝတ္ထုထဲတွင် “ဘယ်ပြဿနာမဆို ပြောလာသမျှ ကြည့်လိုက်၊ မိန်းမတွေကြောင့် ဆိုတာချည်းပဲ။ ဒါနဲ့ ပြောလိုက်တယ် အစွယ်လိုသူ မိဖုရားတွေချည်းပဲလို့” ဟု ရေးထားသည်။ နောက်ပိုင်း စုံထောက်ဝတ္ထုများတွင် ဘယ်လိုပြဿနာပဲဖြစ်ဖြစ် မိန်းမတွေကြောင့်ချည်းပဲဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် သုံးလာသည်။ နောင်တွင် မည်သည့် ပြဿနာဖြစ်စေ ထူးမခြားနားသော ပြဿနာအရင်းခံကိုသာ တွေ့မည်ဟူသော ရှင်းပြချက်များတွင် ရည်ညွှန်းသုံးစွဲလာသည်။

Cherchez les forts (F) – အကာအကွယ်ရှာသည်။

Chordates – ကျောရိုးရှိ ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ။

Concept – အယူ။ ဒဿနဆိုင်ရာ အယူအဆ။

Consciousness – သတိ။ သိစိတ်။

Corpus Prescriptionum (L) – နိမိတ်ပုံအစု။ ကြိုတင် နိမိတ်ထင်မှုများ။ ရှေ့က အတွေ့အကြုံများအပေါ် အခြေခံသည့် ယူဆမှု။

Cosmology – စကြာဝဠာဗေဒ။

Credo quia impossibile (L) – အစိန္တေယျဖြစ်နေ၍ ယုံမှတ်ထားလိုက်ခြင်း။ မကြံတတ်၍ ယုံမှတ်လိုက်သည်။

Crura cerebra (L) – ဦးနှောက်၏ ခြေထောက်များ။ ခံစားခြင်းနှင့် အတွေးအခေါ်ကို ထိန်းချုပ်သော ဦးနှောက်ရှေ့ခြမ်း၏ အထောက်အကူ အစိတ်အပိုင်း ၂ ခု။

Cytology – ကလာပ်စည်းဗေဒ။ ဆဲလ်ဗေဒ။

(ဆက်လက် ဖော်ပြပါမည်)

Leave a comment

Filed under Dictionary, Philosophy

Glossary of Philosophical and Foreign Words (2)

1 Comment

Filed under Dictionary, Philosophy

Glossary of Philosophical and Foreign Words (1)

ဝဲလ် ဒူးရန့်၏ ဒဿနဆိုင်ရာနှင့် စကားလုံးစိမ်းများ ခက်ဆစ် (၁)
A Will Durant Glossary of Philosophical and Foreign Words (1)

(အတိုကောက် – L=လက်တင်၊ F=ပြင်သစ်၊ G=ဂျာမန်၊ S=စပိန်၊ A=အာရဗီ၊ R=ရုရှ)

A
Actus Purus (L) – ကာယဝိသုဒ္ဓိ၊ စင်ကြယ်သော အပြုအမူ (ဒေဝတာ အဖြစ် ပညာရှင်တို့၏ ဖွင့်ဆိုချက်)။

Agents provocateurs (F) – မကောင်းသော စေတသိက်။

Agnosticism – ဒဿနနှင့် ဘာသာတရားတို့၏ အန္တိမ ပြဿနာရပ်များမှာ အဖြေမရှိဟူသော အယူ။ ဘုရားတရားမဲ့ဝါဒ။

Agnus Dei (L) – ဘုရားသခင်၏ သိုးငယ်။ ပရိသတ်အစုအဝေးထဲမှ ခရစ်တော်ကို ရည်ညွှန်းသည့် အခေါ်။

A l’outrance (F) – အဆုံးစွန်သော။ အန္တိမ ဖြစ်သော။

Animism – ရေမြေတောတောင် အစောင့်နတ်များကို ကိုးကွယ်သော ဝါဒ။

Anthropomorphism – လူသားဘုရားအယူအဆ။ ဘုရားသခင်ကို လူသားအသွင်အဖြစ် ယုံကြည်သောဝါဒ။ ဥတ္တမပုရိသဝါဒ။

Apollonian – တည်ငြိမ်သောဥပဓိ။ အပိုလို၏ ဂန္ထဝင်မြောက် အလှအပ။ ရှေးခေတ်ဂရိ ဝိုင်အရက်စောင့်နတ် ဒိုင်ယိုနိုက်ဆပ်စ် (Dionysus) နှင့် ဆက်စပ်သည့် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်ခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုလွယ်ခြင်း သဘောလက္ခဏာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်။

Apres moi le deluge (F) – ငါမရှိတဲ့နောက်မှာ မိုးပြိုရေကြီး ဖြစ်ချင်ဖြစ်စေတော့။ (ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၅ ယောက်မြောက် လူးဝစ် (၁၇၁၀-၁၇၇၄) က ပြောခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဤစကားစု၏ အရင်းမူလနှင့် ပတ်သက်၍ ဖွင့်ဆိုချက် အမျိုးမျိုးရှိကြသည်)။ Epicureanism, Cynicism စသော ဒဿနဂိုဏ်းများ၏ “သေလျှင် ပြတ်ပြီ။ နောက်ဘဝအတွက် အကျိုးဆက်မရှိ” ဟု လက်ခံယုံကြည်သော “ကင်းပြတ်ဝါဒ” (ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ)၊ ပိဋကတ်သုံးပုံတွင် ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ်၊ ဥဒုမ္ဗရိကသုတ်လာ “သေလျှင် ဆုံး၏၊ ပြတ်၏” ဟူသော “အန္တဂ္ဂါဟိက” အယူမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ကားလ်မတ်စ်လည်း “အရင်းကျမ်း” တွင် ထိုစကားလုံးကို သုံးထားသည်။ (မှတ်ချက် – စပိန်နိုင်ငံမှ ဂါဘရီယယ် လာဂူနာ၏ ဂန္ထဝင် ရှေးရိုး ဘလော့ဂ်တွင် ရှင်းလင်းဆွေးနွေးချက်များ ရှိသည်။)

A Posteriori (L) – ယေဘုယျ ကောက်ချက်များအတွက် မျက်မြင်လက်တွေ့ စောင့်ကြည့်လေ့လာထားသော အချက်အလက်များအပေါ်တွင် ဆင်ခြင်ခြင်း။

A Priori (L) – အထူးကောက်ချက်များအတွက် ယေဘုယျ အဆိုပြုချက်များမှ ထုတ်ယူဆင်ခြင်ခြင်း။

A tergo (L) – နောက်ကွယ်။ အပရဖြစ်သော။ အနုဒေဟဖြစ်သော။

Atomism – လောကသည် အမှုန်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်ဟု ယူဆချက်။

Attribute – စိတ်ကူး သို့မဟုတ် ရုပ်ဝတ္ထု၏ အမှန်တည်ရှိမှု သို့မဟုတ် ဒြပ်၏ အနန္တ လက္ခဏာသွင်ပြင် အယူအဆ။ (ဒတ်ချ် အတွေးအခေါ်ပညာရှင် စပင်နိုဆာ)

Auto-da-fe (S) – “သဒ္ဓါဦးစီးသော အလုပ်”၊ စပိန် ဘာသာရေး နှိပ်ကွပ်မှုအတွက် ကြေညာပွဲနှင့် ကွပ်မျက်သုတ်သင်သည့် အမိန့်တွင် သုံးနှုန်းသော စကား။

(ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်)

3 Comments

Filed under Dictionary, Philosophy

ရြံရွာဖြယ္ရာမ်ားဆိုင္ရာ အဘိဓာန္


သင္ကာ

(တစ္ကယ္ေတာ့ က်ေနာ္က ဘေလာ့ေရးျခင္း (Bloggging) ကို ရပ္ထားဆဲ ကာလပါပဲ။ အစ္မခင္ဦးေမဘေလာ့ဂ္စြဲသလိုပဲ ဘေလာ့ဂ္မွာသာ မတင္တယ္၊ ေရးတာကေတာ့ ေရးေနတာပဲဗ်၊ ကြန္ပ်ဴတာထဲမွာေပါ့။ ေရးထားတာ အေတာ္မ်ားတယ္။ အလ်ဥ္းသင့္သလို တင္ပါ့မယ္။ ေက်ာင္းျပီးဖို႔က အေရးၾကီးေနဆဲမို႔ ဘေလာ့ဂ္မလည္ႏိုင္၊ အေၾကာင္း မျပန္ႏိုင္ေသးဘူးဗ်ာ။ ေရးျဖစ္တဲ့ ေပါက္ကရထဲက တစ္ခုကို ဖတ္ၾကပါဦး။)

ဟန္သစ္ျငိမ္ဆီကေန ထူးထူးဆန္းဆန္းစာအုပ္တစ္အုပ္ ကူးယူဖို႔ ငွားခဲ့တယ္။ က်ဳပ္က အဘိဓာန္ဆို အ႐ူးအမူး စုေဆာင္းတဲ့သူဆိုေတာ့ အလြတ္မေပးဘဲ ငွားခဲ့တာ။ ဒီစာအုပ္က ျမန္မာလုိဆို “ရြံရွာဖြယ္ရာမ်ားဆိုင္ရာ အဘိဓာန္”လို႔ ဆိုရမယ။္ The Disgusting Dictionary တဲ့။ ႐ံု႕ရင္းၾကမ္းတမ္းေသာ၊ ေအာ္ဂလီဆန္စရာ စကားလံုးမ်ား စုေဆာင္းသူ (CRHW – Collector of Rude and Horrid Words) လို႔ ဘြဲ႔တပ္ထားတဲ့ ထေရစီ တားနား (Tracey Turner) က ျပဳစုတာပါ။

အဲဒီထဲက ရြံစရာ အခ်က္အလက္တခ်ိဳ႕ကို မိတ္ဆက္ေပးမွာမို႔ စားေနတုန္း၊ စားခါနီးနဲ႔ အလြန္အကြ်ံ ရြံတတ္သူမ်ား ဆက္မဖတ္ဖို႔ပါပဲ။ က်ေနာ္ကေတာ့ ထူးထူးျခားျခားၾကီး ရြံရွာတတ္သူ မဟုတ္ေလေတာ့ မိတ္ဆက္ေပးပါဦးမယ္။ ဒီလို မရြံတတ္တာေတာင္ ေလွ်ာက္ဖတ္ရင္း ေအာ္ဂလီဆန္ခ်င္သလို ျဖစ္လာပါေသးတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ထင္တယ္၊ စာအုပ္ေရွ႕ဖံုးမွာ သတိေပးခ်က္ ေရးထားပါတယ္။ “ဒီစာအုပ္ဖတ္ျပီး ထမင္းစားခ်င္စိတ္ကုန္သြားမယ္။ သတိ”တဲ့။ ရြံစရာအခ်က္အလက္မ်ားဆိုတဲ့ ေကာက္ႏုတ္စာေလးေတြကို မိတ္ဆက္ ေဖာ္ျပထားတာပါ။

အန္တယ္ (Vomit) ဆိုတာကို ေဖာ္ျပတဲ့ စကားလံုး ၈၅ မ်ိဳး ရွိပါသတဲ့။

လူ႔မစင္မွာပါတဲ့ ဘက္တီးရီးယားေတြဟာ အိမ္သာသံုးစကၠဴ ဆယ္လႊာေလာက္ကို အသာေလး ျဖတ္ထြက္ႏိုင္ပါသတဲ့။ (စကၠဴနဲ႔သံုးျပီး လက္မေဆးသူမ်ား သတိ။)

Continue reading

14 Comments

Filed under Article, Dictionary

Protected: Development

This content is password protected. To view it please enter your password below:

Enter your password to view comments.

Filed under Development, Dictionary, Summary, Theories and Concepts