Kayah (Karenni): Naming System


ကယားလူမ်ဳိးတို့၏ ကင္ပြန္းတပ္အမည္ေပးျခင္းႏွင္႕အေမြဆက္ခံျခင္း ဓေလ႕ထံုးစံမ်ား

ရာမည ၊ ဓာတ္ပံု – ခြန္းဆက္ေန/ေၾကးမံုသတင္းစာ၊ ေမ ၅၊ ၂၀၁၈

ကင္ပြန္းတပ္အမည္ေပးျခင္း

ကယားကေလးငယ္မ်ားကို ျပဳစုေစာင့္ ေရွာက္သည့္အခါတြင္လည္း ႐ိုးရာဓေလ့ထံုးစံ အရ ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ၾကသည္။ ေမြးကင္းစကေလးငယ္ကို အမည္ေပးေသာ အခါ ႏွီးကိုခ်ဳိး၍လည္းေကာင္း၊ ၾကက္႐ိုး ထိုးၾကည့္၍လည္းေကာင္း အမည္ေပးေလ့ ရွိၾကသည္။ ကေလးကိုအမည္ေပးၿပီးေနာက္ မၾကာခဏဖ်ားနာလွ်င္ သို႔တည္းမဟုတ္ စိတ္ေကာက္၍ ငိုတတ္လွ်င္ အမည္သစ္ တစ္ခုကို ထပ္မံေျပာင္းလဲေပးေလ့ရွိၾကသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အခ်ဳိ႕ေသာ ကယားကေလးငယ္မ်ား တြင္ အမည္နာမ ေလး၊ ငါးမ်ဳိးခန္႔ရွိေနတတ္ ၾကသည္။

ကယားအမ်ဳိးသမီးမ်ား မီးထြက္ခ်ိန္၌ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္းေစရန္ႏွင့္ ကေလး ကို အမည္ေပးရန္ရည္ရြယ္၍ ၾကက္ကေလး သို႔မဟုတ္ ၾကက္ငယ္တစ္ေကာင္ကို ႐ိုးရာ ဓေလ့ထံုးစံအရ ၾကက္႐ိုးထိုးေလ့ရွိၾကသည္။ ကယားဘာသာစကားျဖင့္ ေရွးေလာ့ ေခၚ ၾကက္ေသြးခ်ဳိးရန္အတြက္ ၾကက္တစ္ေကာင္ ၏ လည္ပင္းေသြးကိုယူ၍ ကေလးမိခင္၏ ေနာက္ေက်ာႏွင့္ နဖူးတို႔ကို သုတ္လိမ္းေပးရ ၿပီး ယင္းၾကက္၏အသားကို မီးေနသည္ စားရန္အတြက္ ထားရွိရသည္။ ေရွး႐ိုးအေခၚ ကင္ပြန္းရည္သေဘာမ်ဳိးအေနျဖင့္ အသံုးျပဳ ေသာ ၾကက္ေသြးကို ခြက္တစ္လံုးျဖင့္ ခံယူ ထားရသည္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ¤င္းေသြးကို ဝါးျခမ္းခြက္ျဖင့္ ထားေလ့ရွိၾကသည္။

ဝါးခ်ည္ႀကိဳးမ်ားတြင္ ပုတီးလံုးတစ္လံုးစီ ထိပ္တြင္ခ်ည္၍ ထိုႀကိဳးတစ္ေခ်ာင္းစီကို ၾကက္ေသြးခြက္ထဲတြင္ႏွစ္ထားၿပီး မီးေနသည္ လာေမးသူတို႔၏လက္ကို ခ်ည္ေပးေလ့ရွိၾက သည္။ မီးေနသည္လာေမးသူ ဧည့္သည္တို႔ ကလည္း အျပန္တြင္ အိမ္ရွင္၏ဝင္းထရံ တစ္ေနရာ၌ ထိုႀကိဳးကိုျပန္ခ်ိတ္ခဲ့ၿပီး ႏႈတ္မွ လည္း အိမ္ရွင္တို႔ ေဘးအႏၲရာယ္ကင္းရွင္း ပါေစဟု ဆုေတာင္းၾကရသည္။

Continue reading

Advertisements

Leave a comment

Filed under Anthropology, Ethnic Minority, Kayah, Research

ယင္းက်ားနဲ႔ ယင္းနက္ (Yinn Kyar and Yinn Nek)

ယင္းက်ားတိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးတို႔၏ ပန္လူ႔ဖိုင္း(ေခၚ)႐ိုးရာမီး႐ွဴးလႊတ္ၿပိဳင္ပြဲ

စိုင္းေဇာ္လတ္(လင္းေခး)/ေၾကးမံုသတင္းစာ/ေမ ၉

စာေရးသူသည္ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း လြိဳင္လင္ခ႐ိုင္ နမ့္စန္ၿမိဳ႕နယ္ ပုတ္ပ်ံေက်း႐ြာတြင္ ေမ ၅ ရက္က က်င္းပခဲ့ေသာ ယင္းက်ားတိုင္း ရင္းသားလူမ်ိဳးတို႔၏ ပန္လူ႔ဖိုင္း(ေခၚ)႐ိုးရာမီး႐ွဴးလႊတ္ၿပိဳင္ပြဲသို႔ သြားေရာက္ခဲ့ရာ အဆိုပါ ယင္းက်ားတိုင္းရင္းသားတို႔၏ မီး႐ွဴးလႊတ္တင္ၿပိဳင္ပြဲ အေၾကာင္း ေလ့လာမွတ္သားမိခဲ့သမၽွႏွင့္ ယင္းက်ား၊ ယင္းနက္လူမ်ိဳးစုတို႔၏ အေျခခံသမိုင္း၊ လူမ်ိဳးအေၾကာင္းတို႔ကို ေရးသားေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။

ယင္းက်ား၊ ယင္းနက္ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစု တို႔သည္ ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း လြိဳင္လင္ခ႐ိုင္ နမ့္စန္ၿမိဳ႕နယ္အတြင္း၌ အမ်ားဆုံးေနထိုင္လ်က္ရွိၾကသည့္ လူမ်ိဳးစုတစ္စုျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္း တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုမ်ား အသီးသီးေနထိုင္လ်က္ရွိၾကသည့္အနက္ယင္းက်ားႏွင့္ ယင္းနက္လူမ်ိဳးမ်ားမွာ လူဦးေရနည္းပါးၿပီး လူမ်ိဳးစုေပ်ာက္ကြယ္လုနီးပါးျဖစ္ေနေၾကာင္း ေဒသခံ႐ြာသူႀကီး ဦးလုံးလြယ္(ပုတ္ပ်ံ႐ြာသူႀကီး) လက္ရွိေက်း႐ြာအုပ္ခ်ဳပ္ေရးမွဴးက ေျပာသည္။

“ကၽြန္ေတာ့္နာမည္က ဦးလုံးလြယ္လို႔ ေခၚပါတယ္၊ ပုတ္ပ်ံ႐ြာက ႐ြာလူႀကီးျဖစ္ပါတယ္၊ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ယင္းက်ား၊ ယင္းနက္ လူမ်ိဳးစုဟာ လူအနည္းစုျဖစ္ပါတယ္၊ ေျပာရမယ္ဆိုရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြင္းမွာ ရွားရွားပါးပါးေတြ႕ ျမင္ရခဲတဲ့ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုတစ္စုလို႔လည္း ဆိုရပါမယ္၊ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ယင္းက်ား ယင္းနက္ လူမ်ိဳးေတြက ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပိုင္း လြိဳင္လင္ ခ႐ိုင္ နမ့္စန္ၿမိဳ႕ရဲ႕ အေရွ႕ေတာင္ဘက္ ေက်း႐ြာေတြမွာ ယင္းက်ားလူမ်ိဳးေတြ အမ်ားဆုံးေနထိုင္ၾကၿပီး ၿမိဳ႕ရဲ႕ အေနာက္ေျမာက္ဘက္ျခမ္းမွာေတာ့ ယင္းနက္လူမ်ိဳးစုေတြ ေနထိုင္လ်က္ရွိၾကပါ တယ္” ဟု ေျပာသည္။

Continue reading

Leave a comment

Filed under Anthropology, Ethnic Minority, Research, Shan

ေဆာတြင္ ဥ (ပ္) ပူး ခ်င္းစာေပ သင္ၾကားပို႔ခ်မည့္ ဆရာ၊ ဆရာမမ်ားအား တာဝန္ေပးခန္႔အပ္လႊာ ထုတ္ေပး

ေဆာ၊ ေမ ၁၂/MOI (ခရိုင္ျပန္/ဆက္)

ခ်င္းစာေပႏွင့္ယဥ္ေက်းမွဳေကာ္မတီ(ဗဟုိ) ရန္ကုန္မွ ေပးပုိ႔သည့္ ေဆာၿမိဳ႕နယ္ရွိ ဥ(ပ္)ပူး ခ်င္း စာေပ သင္ၾကားပို႔ခ်မည့္ ဆရာ/ဆရာမမ်ားထံ တာဝန္ေပးခန္႔အပ္လႊာမ်ားကို ဂန္႔ေဂါခရိုင္ ေဆာၿမိဳ႕နယ္ ဥ(ပ္)ပူး ခ်င္းစာေပနွင့္ ယဥ္ေက်းမွဳ ေကာ္မတီက ေမ ၁၀ ရက္မွ စတင္ကာ ထုတ္ေပးခဲ့ရာ ေမ ၁၂ ရက္ နံနက္တြင္ အၿပီးသတ္ ထုတ္ေပးႏိုင္ခဲ့ၿပီးျဖစ္သည္။

ထိုသို႔ ခန္႔အပ္လႊာမ်ား ေပးအပ္ျခင္းကို မေကြးတိုင္းေဒသၾကီး ဥ(ပ္)ပူး ခ်င္းစာေပနွင့္ ယဥ္ေက်းမွဳေကာ္မတီ တြဲဖက္ အတြင္းေရးမွဴး ဦးေအာင္သိန္းက ၾကီးမွဴးလ်က္ ေဆာၿမိဳ႕ရွိ ယင္း၏ ေနအိမ္တြင္ ၿမိဳ႕နယ္ေကာ္မတီဥကၠ႒ ဦးခင္ေမာင္(စာၾကည့္တိုက္ခင္ေမာင္)နွင့္ အတြင္းေရးမွဴး ဦးခိုင္လိန္းတို႔က ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကသည္။

ဥ(ပ္) ပူး ခ်င္းစာေပသင္ၾကားျခင္းကို ေဆာၿမိဳ႕နယ္တြင္ ဥ(ပ္) ပူးခ်င္းမ်ား ေနထိုင္သည့္ ေက်းရြာ ၄၉ ရြာတြင္ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ပညာသင္နွစ္၌ သင္ၾကားပို႔ခ်သြားမည္ျဖစ္ရာ အဆိုပါေက်းရြာ အေျခခံပညာေက်ာင္းမ်ားတြင္ တာဝန္ထမ္းေဆာင္သည့္ ဆရာ၊ ဆရာမ်ားထံ တာဝန္ေပးခန္႔အပ္လႊာမ်ား ထုတ္ေပးခဲ့ေၾကာင္း သိရသည္။

ခန္႔အပ္လႊာမ်ားကို ဥ(ပ္)ပူးခ်င္းမ်ား ေနထိုင္သည့္ ေက်းရြာ ၄၉ ရြာမွ ဆရာ၊ ဆရာမ ၇၃ ဦး အတြက္ ေပးအပ္ခဲ့ၿပီး သင္တန္းအား ဇြန္ ၁ ရက္က စတင္၍ သင္ၾကားပို႔ခ်ၾကမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ၿမိဳ႕နယ္လက္ေထာက္ပညာေရးမွဴး ဦးဘီဝင္းက ေျပာသည္။

Leave a comment

Filed under Anthropology, Chin, Ethnic Minority, Research

Ngwe Kyi, not Ngwe Kyal

ျပန္ၾကားေရးကလည္း ဝါရင့္ ကာတြန္းဆရာႀကီး ဦးေငြၾကည္ နာမည္ေတာင္ မွန္ေအာင္ မေရးတတ္ေသး …

Leave a comment

Filed under Cartoon, Journalism

Global military spending hit a record

Global military spending hit a record of more than $1.7 trillion in 2017, the highest level since the Cold War, according to figures published Thursday by the Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI).

The report gives some idea of the scale of the squandering of resources for destructive ends. According to SIPRI,
-just 13 percent of annual world military spending would be enough to end world poverty and hunger;
-four percent would guarantee food security for the world’s population;
-five percent would meet health needs;
-12 percent would provide everyone with an education;
-three percent would provide clean water and proper sanitation. (wsws.org)

Leave a comment

Filed under Data, Military Affairs

ဂ်င္နရယ္ စပါယ္လင္

ဂ်င္နရယ္ စပါယ္လင္ …

Leave a comment

Filed under Journalism

Between Idealism and Pragmatism

ေအာက္စ္ဖို႔ဒ္ ဆရာေတာ္ရဲ႕ ပါရဂူ (D.Phil) ဘြဲ႔ယူ က်မ္းပါ …

Between Idealism and Pragmatism:
A Study of Monastic Education in Burma and Thailand
from the Seventeenth Century to the Present

ေဒါင္းလုဒ္ယူရန္ Click Here

Leave a comment

Filed under Buddhism, Research